Szczury potrafią zarażać się strachem, uczyć przez obserwację i komunikować emocje – wynika z badań neuronaukowych. Zdaniem badaczy to jedne z najważniejszych modeli wykorzystywanych do analizy mechanizmów emocji i działania mózgu.
Zarażanie emocjonalne i empatia
– Szczury są niezwykle społeczne i bardzo wrażliwe na zachowanie innych osobników – powiedziała prof. Ewelina Knapska z Instytutu Biologii Doświadczalnej im. Nenckiego PAN.
Wyjaśniła, że w eksperymentach obserwuje się zjawisko tzw. zarażania emocjonalnego. Oznacza ono, że jeden osobnik reaguje strachem na podstawie zachowania innego, mimo że sam nie doświadczył zagrożenia.
– To bardzo pierwotny system, który pozwala szybciej reagować na niebezpieczeństwo – zaznaczyła Knapska.
Zjawisko to uznawane jest za jedną z najprostszych form empatii i stanowi ważny obszar badań nad funkcjonowaniem mózgu w kontekście zachowań społecznych.
Uczenie się przez obserwację
Szczury potrafią również uczyć się przez obserwację. Jak wynika z badań, nie muszą doświadczać bodźca bezpośrednio, aby zmienić swoje zachowanie – wystarczy obserwacja reakcji innego osobnika. Mechanizm ten jest istotny dla badań nad uczeniem społecznym i pamięcią.
Naukowcy zwracają także uwagę na sposób komunikacji tych zwierząt. Szczury wydają ultradźwięki niesłyszalne dla człowieka, które w określonych sytuacjach – np. podczas zabawy – interpretowane są jako odpowiednik śmiechu. Wskazuje to na obecność bardziej złożonych stanów emocjonalnych, niż dotąd zakładano.
Jak podkreśliła Knapska, popularny wizerunek szczura jako zwierzęcia prymitywnego czy wyłącznie szkodnika jest dużym uproszczeniem. W rzeczywistości są to organizmy o rozwiniętych zdolnościach społecznych i poznawczych.
Szczury jako modele w neuronaukach
Szczury należą do najczęściej wykorzystywanych modeli w neuronaukach. Wynika to z podobieństw w mechanizmach odpowiedzialnych za emocje i zachowanie. Dzięki temu możliwe jest badanie procesów, których nie da się bezpośrednio analizować u ludzi.
Badania nad ich zachowaniem pozwalają lepiej zrozumieć m.in. mechanizmy powstawania lęku, stresu czy zaburzeń emocjonalnych. Wyniki tych prac mogą mieć znaczenie dla rozwoju terapii psychiatrycznych oraz leczenia chorób mózgu.
Jak wskazują naukowcy, obserwacje prowadzone na szczurach często mają charakter uniwersalny i mogą być odnoszone do funkcjonowania innych gatunków, w tym człowieka.
Kwiecień jest Miesiącem Budowania Świadomości o Szczurach (Rat Awareness Month). To czas, w którym naukowcy i miłośnicy tych zwierząt starają się odczarować wizerunek zwierzęcia, które biologia wyposażyła w niemal nadprzyrodzone zdolności przetrwania. W Polsce trwają zbiórki na rzecz fundacji ratujących porzucone gryzonie (m.in. Stowarzyszenie Pomocy Szczurom) i kampanie edukacyjne pod hasłem #RatAwareness.
Mira Suchodolska (PAP)
