Czym jest numer PESEL i do czego służy?
PESEL to jedenastocyfrowy numer identyfikacyjny nadawany osobom fizycznym w Polsce. Zawiera m.in. informacje o dacie urodzenia i płci, a jego głównym zadaniem jest identyfikacja obywatela w systemach administracji publicznej, ochronie zdrowia czy bankowości.
Numer PESEL jest wykorzystywany m.in. przy:
- zakładaniu konta bankowego;
- podpisywaniu umów;
- korzystaniu z opieki zdrowotnej;
- rozliczeniach podatkowych;
- załatwianiu spraw urzędowych.
Z uwagi na szerokie zastosowanie PESEL stał się jednym z najważniejszych danych osobowych, a jednocześnie celem oszustów.
Jak przestępcy wykorzystują cudzy PESEL?
Wykradzione dane osobowe mogą posłużyć m.in. do:
- wyłudzenia kredytu lub pożyczki;
- zakładania kont bankowych;
- zawierania umów abonamentowych;
- uzyskania duplikatu karty SIM;
- podpisywania umów na raty.
Ministerstwo Cyfryzacji podkreśla, że zastrzeżenie numeru PESEL ma ograniczać skutki kradzieży tożsamości i utrudniać oszustom zaciąganie zobowiązań finansowych na cudze dane.
Od kiedy można zastrzec numer PESEL?
Usługa zastrzegania numeru PESEL została uruchomiona w Polsce w 2023 roku. Od 1 czerwca 2024 r. banki oraz inne instytucje finansowe mają obowiązek sprawdzania, czy numer PESEL klienta jest zastrzeżony przed zawarciem m.in. umowy kredytu lub pożyczki.
Jeśli instytucja udzieli zobowiązania mimo aktywnego zastrzeżenia PESEL, klient może zostać zwolniony z obowiązku spłaty długu zaciągniętego przez oszusta.
Jak zastrzec numer PESEL?
Numer PESEL można zastrzec na trzy sposoby:
- w aplikacji mObywatel,
- przez internet w serwisie mObywatel,
- w dowolnym urzędzie gminy.
Jak zastrzec PESEL w aplikacji mObywatel
To najprostsza i najszybsza metoda. Wystarczy:
- Zalogować się do aplikacji mObywatel.
- Wybrać w menu opcję "Usługi"
- Wybrać usługę „Zastrzeż PESEL” i włączyć zastrzeżenie.
- Potwierdzić operację.
Cała procedura trwa zwykle kilkadziesiąt sekund. Usługa jest bezpłatna.
Jak zastrzec PESEL przez internet w serwisie mObywatel?
Numer PESEL można zastrzec także przez przeglądarkę internetową, bez instalowania aplikacji na telefonie. W tym celu należy wejść do serwisu mObywatel i zalogować się przy użyciu profilu zaufanego, e-dowodu, podpisu kwalifikowanego lub bankowości elektronicznej. Następnie wystarczy wybrać usługę „Zastrzeż PESEL” i potwierdzić operację. Cały proces jest bezpłatny, a zmiana statusu numeru PESEL następuje praktycznie od razu.
Jak zastrzec PESEL w urzędzie gminy?
Osoby, które nie korzystają z internetu lub aplikacji mobilnych, mogą zastrzec numer PESEL stacjonarnie — w dowolnym urzędzie gminy na terenie Polski. Wystarczy zabrać ze sobą dokument tożsamości, np. dowód osobisty lub paszport, i złożyć odpowiedni wniosek. Usługa jest całkowicie bezpłatna.
Taką samą drogą można później cofnąć zastrzeżenie numeru PESEL. Resort cyfryzacji podkreśla, że rozwiązanie przygotowano również z myślą o seniorach i osobach mniej obeznanych z technologią, dlatego procedura w urzędzie została maksymalnie
Czy zastrzeżony PESEL utrudnia codzienne życie?
Nie. Zastrzeżenie PESEL nie blokuje większości codziennych czynności. Nadal można m.in.:
- korzystać z opieki zdrowotnej,
- realizować recepty,
- podróżować,
- załatwiać sprawy urzędowe,
- korzystać z bankowości internetowej,
- głosować w wyborach.
W razie potrzeby można też czasowo cofnąć zastrzeżenie, np. przed podpisaniem umowy kredytowej lub zakupem na raty. Następnie PESEL można ponownie zastrzec.
Czy warto zastrzec numer PESEL?
Eksperci ds. cyberbezpieczeństwa i administracja publiczna zgodnie wskazują, że to jedno z najprostszych narzędzi ochrony przed kradzieżą tożsamości. Według danych Ministerstwa Cyfryzacji z usługi korzystają już miliony osób w Polsce.
Zastrzeżenie PESEL nie daje pełnej ochrony przed wszystkimi oszustwami, ale znacząco utrudnia wyłudzenie kredytu lub pożyczki na cudze dane. Dlatego coraz więcej osób decyduje się na stałe utrzymywanie numeru PESEL w statusie zastrzeżonym.
